Muziek op Kreta

Muziek en dans zijn rechtstreeks verweven met de Kretenzische psyche en het sociale leven, vanaf de vroegste tijden tot op heden. Traditionele muziek en lokale dansen spelen een belangrijke rol, niet alleen tijdens festivals en sociale gelegenheden, maar ook in het dagelijkse leven van de gewone man.

A characteristic feature of the island’s music-making is the improvisation and creation of mantinades – these are rhyming couplets that comply with a strict metrical pattern and are a particular part of the Cretan culture. The ease with which these little verses can be adapted to any event is legendary. In the case of the various celebrations and festivals, the musicians are not limited to a formal repetition of the basic musical melody or line but can enrich their performances with improvisations that echo those the dancers are themselves making.

Traditionele liederen van Kreta

The Cretan musical tradition is considered to be the most ‘alive’ of those in Greece. Not only does it continue to evolve by absorbing creative contemporary musical elements, but at the same time manages to express and comment upon contemporary realities in a life-like manner.

Mantinades

The traditional music of Crete incorporates dance tunes and various poems or limericks. The “mantinades” are the commonest form of song; each line has fifteen syllables and each pair has to rhyme. Their principal theme revolves around love. They are also the most frequent means of expressing feelings and emotional situations – such as passion, separation, pain, or desire. Frequently made up on the spot, they draw on their own particular vocabulary with exceptional virtuosity.

Rizitika

De tweede hedendaagse categorie liederen op Kreta is de rizitika. Deze worden voornamelijk gezongen rond de uitlopers (rizes) van de Witte bergen in Chania region. Depending on the subject of the verse, they can be divided into subcategories – some to do with Akritas (frontier guards), others heroic, historical, revolutionary, allegorical, speaking of exile and of love. Though their homeland is in West Crete, they are popular in other regions of Crete as well. They have a fifteen-syllable beat but do not need to rhyme. They do not accompany dance but are usually sung by either a group (with a lead singer) or by a single person who utters a half-line as a sort of chorus. Two of the most famous rizitika are ‘Pote tha kanei xasteria?’ and “Agrimia en Agrimakia mou“. The last an allegorical reference to the freedom fighters living in the mountains – alongside the ‘agrimia‘ or wild goats. The first has been adapted from a Byzantine song and has to do with wishing carnage on one’s enemies.

Tampachaniotika

An important element of Cretan urban music is the so-called ‘tampachaniotika’ songs or amanedes. These came to the fore in the 19th and 20th centuries, in the urban centres of Western Crete. Essentially they are a fusion of native urban music with that of Asia Minor – a sort of Cretan rembetika. Deze muziek is niet om op te dansen. Ze ontlenen hun naam aan het woord voor leerlooierij, of mogelijk hasjiesj. Hun belangrijkste vertegenwoordiger was Stelios Foustalieris – a virtuoso bulgari player (a stringed instrument) and some of the best known “liedjes” are ‘Staphidianos skopos’, ‘As these irons weigh’ and ‘As if you had another in your heart’.

Klaagzangen

Cretan funeral lamentations deserve mention as another category of island song. They speak of death and loss – sometimes addressed to the deceased, sometimes to Death himself. Their roots lie in the very distant past – perhaps even in Homeric times. There exist the well-known standard responses and verses, but also more spontaneous and improvised dirges composed at the moment by a sorrowing relative.

Over het algemeen hebben ze de vorm van rijmende regels van 15 lettergrepen, hoewel er ook versies met 11 en 12 lettergrepen bekend zijn.

Verleden en heden van Kretenzische muziek

As observed, Cretan music is an amalgam of many elements that have fused or created their own themes over the years. The position of the island at the crossroads between East and West has ensured that its music embraces a variety of idioms in an active manner and so it remains a unique and special land. In it, one can detect the ancient meters and rhythms, Oriental and even Renaissance influences. Music remains an important and integral part of the lives of the islanders; they practice it, listen to it, dance to it, and sing it – even today!

Muziek in de Minoïsche & Oude Tijd

The importance of music on the island started in the prehistoric years, and it has continued to evolve until today – always maintaining elements of its original character. As such it is one of the most authentic in Greece and in Europe as a whole. Many ancient scholars and artists have spoken about music on the island, proving its value and importance since ancient times. Plato in the “Wetten” and “Minos”, Euripides in the “Kretenzers”, Sophocles in the “Daedalus”, Herodotus in his “Geschiedenis”. In addition, Aristoteles, Isocrates, Thucydides, Plutarch, Diodorus Sicelius admire the pre-Greek Minoan civilization. It is characteristic that Strabo, the well-known geographical scholar of the ancient world, in his geographical narratives, refers to great music and “orchestral” prosperity in ancient Crete, which is reflected in the famous Cretan laws of music, poetry and orchestra. Almost all historians agree that Pyrrus, Stier, Orsitis, Epikridios, Geranos en alle oude heilige en wereldlijke dansen zijn van Kretenzische of Kretenzische oorsprong. De Myceense beschaving erfde en volgde de cultuur van Minoïsch Kreta en vormde vervolgens de basis voor het belangrijkste spirituele wonder van de klassieke oudheid, waarbij onder andere gebruik werd gemaakt van de muzikale elementen van de Minoïsche muziektraditie.

Bewijzen hiervoor zijn te vinden in de muziek- en danselementen die direct of indirect zijn overgebleven tussen de eeuwen en de gebeurtenissen op het eiland in de hedendaagse muziek- en dansrealiteit. De muzikale geschiedenis van Kreta begint met de geboorte van de vader van de goden, Zeusin de hoge en trotse bergen van het eiland. De Kourites, these mythical Cretan warriors, covered the sound of the baby crying to protect him from Saturn’s father, dancing and hitting their arms loudly and rhythmically. Theseustoen hij vertrok Kreta om aan te komen in Delosdanste met zijn metgezellen een speciale beat, die de kronkelige bochten van de labyrint van Knossos. This dance was the famous “Kraanvogel Dans” and is still found today in many Greek islands.

References about music in Crete are numerous. Characteristically, Sophocles in his work “Aiantas” makes a report about “Knossia Orchise”.

Het verhaal van Thalitas, die redde Sparta van een grote plaag dankzij zijn muziek, is ook historisch gedocumenteerd. Veel van de elementen van de Kretenzische muziek- en danstraditie waren al ontstaan sinds de Minoïsch tijdperk en in wezen de muzikale traditie van alle Griekenland. Een voorbeeld uit dit tijdperk is de zevensnarige lier met de dubbele fluit die een processie van leidinggevenden begeleidt die is afgebeeld in een sarcofaag die is gevonden in de Heilige Drie-eenheid. Het beroemde schild van Achilles werd ook ingericht volgens Homermet een feestmaal uit het paleis van Knossos. Volgens de legende, Minos’ son, Glafkoswerd begraven met zijn fluiten, die hij met groot vakmanschap bespeelde. Knossos en Kreta tijdens de Minoïsche jaren stonden niet alleen bekend om hun festiviteiten, maar ook om hun gewapende, oorlogsdansen, zoals de beroemde pyrrus. De eerste componist van een erotische ode was de Kretenzische mythische gitarist Amitor, and since then the guitarists were called “Amitoriden”. One of the ancient Greek rhythms, the “paion” which is also called “Cretan” is found even today, was transferred to Sparta van Thalitas en was een creatie van de Eteocretanen als verplicht in de pyrrus van Apollo. Ook bekend in de oudheid als een Kretenzische muzikant, was Mesomidis (2e eeuw n.Chr.), lyrisch dichter en musicus van de keizer Hadrian. Hij was, volgens velen, de schepper van de hymne van Nemesis en die van Musa en de zon. Deze melodieën behoren tot de weinige die bewaard zijn gebleven van de oudheid tot nu.

Muziek in de Middeleeuwen & Ottomaanse overheersing

Muziek in de Middeleeuwen

The richest musical presence on the island continues after the classical years and the Roman era, to the religious-central Byzantine era. The sounds of music on the island are naturally influenced by the Byzantine religious hymns and the Byzantine musical measures that are slowly beginning to be created. Thus, Crete unites even more with the music world of the East. But from the 13th century, the influences of the West are also manifested on the island. Franks, Genoese, and especially Venetians bring with them melodies, music, measures – such as rhyme dances like the ball and musical instruments such as the violin – which will play an important role in Cretan music.

Het rijm in de vorm van rijmende coupletten, dat voor het eerst verscheen aan het eind van de 14e eeuw, zal een speciale rol spelen in de muzikale traditie van het eiland en in de kunstpoëzie van het eiland. De Kretenzische muzikale geest, altijd creatief, open en rusteloos, neemt het westerse rijm over en combineert het met het jambische vijftienlettergrepige vers van het oude Griekenland. Deze combinatie is vandaag de dag de welbekende Kretenzische mantinada, een poëtische vorm die een grote voorkeur heeft voor muzikale en poëtische improvisatie. Alsof de toch al rijke en diverse muzikale identiteit van Kreta nog niet genoeg was, vonden na de verovering van de stad door de Ottomanen veel muziekleraren van kerkmuziek hun toevlucht op het eiland. Ze richtten scholen op en Byzantijnse muziek werd systematisch onderwezen op het eiland terwijl het eiland tegelijkertijd vaak werd bezocht door Venetiaanse muzikanten om zowel de Venetiaanse als de Griekse inwoners te vermaken.

In 1457 beschrijft de Franse arts Pierre Bellon op karakteristieke wijze de gewapende dansen van de Kretenzers, terwijl anderhalve eeuw later de Engelsman Sherley het levendige nachtelijke vermaak met dansen en muziek in de straten van Chandakas vermeldt. De grote Kretenzische componist Frangiskos Leontaritis, de eerste vertegenwoordiger van de moderne Griekse muziek, verscheen in deze periode op het eiland. Tijdens deze periode werden ook de oudste overgeleverde muzikale teksten van volksliederen van het moderne Griekenland op het eiland geschreven. Deze teksten werden gevonden in manuscripten op de berg Athos in de kloosters van Iveron en Xiropotamos, waaruit uiteindelijk radicale liederen van die tijd zijn ontstaan. Ze worden zelfs vandaag nog gezongen op het eiland. Ze werden opgetekend door Kretenzische monniken die, als echte Kretenzers, de wereldse geneugten niet hadden afgezworen.

Muziek tijdens de Ottomaanse overheersing

Deze vruchtbare periode voor Kreta en zijn inwoners eindigt met de verovering van het eiland door de Turken. De muziek van het eiland blijft zich echter ontwikkelen, omdat de Kretenzers blijven zingen over hun vreugde en hun vele lijden. Een grote schepper uit die tijd is de muziekleraar George de Kretenzer (19e eeuw) die de Byzantijnse muzikale traditie van het eiland laat horen. De Kretenzische lier, vandaag de dag het belangrijkste muziekinstrument in de Kretenzische muziek, verschijnt rond de 17e eeuw en zijn aanwezigheid wordt steeds intenser tot de 18e eeuw wanneer het volledig ingeburgerd is.

Initially, the lyre was pear-shaped and was distinguished into two types: the lyre with the sharp sound and the “vrondólyra” with the louder bass sound. The presence of the hawks on the bow of the lyre and the small bells that hung on the hunting hawks in Byzantium dates from this era. With the help of the bells, the lyre player was able to keep the rhythm, since until then no accompanying instrument for the lyre had appeared. Over the years another type of lyre appeared the violin lyre, which was used more in Western and Eastern Crete until the 1940s. The prevailing lyre today is an in-between type between “vrondólyra” and small lyre. It was first used by the lyricist and instrument maker Manolis Stagakis and gradually prevailed from 1950 onwards.

De luit bestaat al op Kreta sinds de tijd van de Venetiaanse overheersing, maar in zijn renaissancevorm. Na verloop van tijd en door de constante aanpassingen die de luit onderging, werd hij steeds meer gebruikt als begeleidingsinstrument. Tegenwoordig hoor je hele mooie melodieën van de sololuit, terwijl de bulgari (een ander snaarinstrument dat ooit populair was) nu bijna uitgestorven is.

Kretenzische muziek in de afgelopen jaren

Na het vertrek van de Turken van het eiland is het Kretenzische volk weer vrij en vol verlangen om terug te keren naar hun tradities, waaronder muziek. Tegelijkertijd hebben de voorbije eeuwen een enorme muzikale erfenis achtergelaten die nu deel uitmaakt van de muziek. Uitgaande van de muzikale wortels van het Minoïsche Kreta en de klassieke oudheid in combinatie met de Byzantijnse en later de Venetiaanse invloeden, en tot slot de oosterse Ottomaanse invloeden, is er een benijdenswaardige muzikale traditie op het eiland ontstaan. Natuurlijk maken de hoge bergen van Kreta en in het algemeen het intense geologische reliëf communicatie van plaats tot plaats moeilijk. Hierdoor kon elke regio zijn eigen muzikale karakter ontwikkelen. De verschillen en eigenheid die we zien van regio tot regio zijn typerend voor het eiland, hoewel er natuurlijk een gemeenschappelijke basis is.

Aan het begin van de 20e eeuw was Kreta een van de eerste regio's in Griekenland die golven vluchtelingen ontvingen van de kusten van Klein-Azië en Constantinopel (het huidige Istanbul). De vluchtelingen zullen ook bijdragen aan deze muzikale traditie. In de gebieden waar ze zich vestigen zijn hun invloeden sterk en in combinatie met de lokale muziek zorgen ze voor nieuwe klanken en muziek, die later gekarakteriseerd zal worden als rebetokritika. Vanaf het begin van deze eeuw zijn er veel jonge muzikanten die de Kretenzische muziekscene leiden. Er zijn niet veel professionele muzikanten, maar hun liefde en creativiteit overschaduwen hun niet-professionele betrokkenheid bij muziek. De klanken en melodieën die in deze periode ontstaan zijn zowel oud als nieuw. Zo verschijnt er een nieuwe generatie muzikanten die de muziekstroom en -dynamiek op Kreta zal veranderen. Overal op Kreta worden feesten en vieringen georganiseerd en veel van deze muzikanten krijgen erkenning door in verschillende gebieden van het eiland te spelen, hun eigen geluiden over te brengen en tegelijkertijd de geluiden van elke plaats die ze passeren op te vangen en te filteren.

This musical “alisverisi” is intensified with the advent of radio. Psiloritis and Anogia, Kissamos in Chania, and some other areas on the island become centers of Cretan music. Until the first half of the last century, the so-called “master craftsmen” of Cretan music were in full swing. Among them are some who sealed with their presence the next generations such as Andreas Rodinos, Baxevanis, Kareklas, Charilaos, Fustalieris, Koutsourelis and other lesser-known but important players and singers. The main instrument of Cretan music, the lyre, takes its final pear-shaped shape after the Second World War, a time when the fundamental sounds of Cretan music as we know it today are formed. The baton is taken by another generation of great artists such as Naftis, Skordalos, Mountakis, Leonidas Klados and others who become the teachers and inspirers of the next generation that was sealed by the presence of Nikos Xylouris or “Archangelos” of Cretan music, who died at the height of his creativity.

Nikos Xylouris’ brother, Antonis Xylouris or “Psarantonis”, continues to carry, with his brother Giannis Xylouris and his children George, Lampis and Niki, the great musical tradition of the Xylouris family. Today there are many great musicians, many of whom are well known outside Crete as well. It is important that nowadays there is a continuation of traditional Cretan music in artistic pursuits in combination with the creative dialogue with the musical traditions of the eastern Mediterranean. Several musical groups with the most representative being “Chainides” express this modern side of Cretan music. The catalyst for the contemporary music scene of Crete was the presence of the Irish musician Ross Daly who has now become a naturalized Cretan. In the village of Houdetsi in Heraklion, he has created a very important research centre of the Cretan music tradition in combination with the study and presentation of traditional music from around the world. and especially the east and Asia.