Η μουσική στον Μεσαίωνα & Τουρκοκρατία

Μεσαίωνας

Η πλουσιότατη μουσική ζωή στο νησί, συνεχίζεται και μετά τα κλασσικά χρόνια και τη Ρωμαϊκή εποχή, στη θρησκευτικό-κεντρική Βυζαντινή εποχή.

Οι ήχοι της μουσικής στο νησί επηρεάζονται όπως είναι φυσικό από τους βυζαντινούς θρησκευτικούς ύμνους και τα βυζαντινά μουσικά μέτρα που σιγά σιγά αρχίζουν να δημιουργούνται. Έτσι η Κρήτη ενώνεται ακόμα πιο πολύ με το μουσικό κόσμο της Ανατολής.

Κρητική Παραδοσιακή Μουσική. ΙστορίαΌμως από το 13 αι. μ.Χ. στο νησί εκδηλώνονται και οι επιδράσεις της Δύσης. Φράγκοι, Γενοβέζοι και κυρίως Βενετσιάνοι φέρνουν μαζί τους και τις μελωδίες, τις μουσικές, τα μέτρα – όπως η ρίμα – χορούς – όπως ο μπάλος – και μουσικά όργανα όπως το βιολί, το οποίο θα παίξει σημαντικό ρόλο στη κρητική μουσική.

Ερωτόκριτος - Ψαραντώνης

Ξεχωριστή σημασία στη μουσική παράδοση του νησιού θα παίξει η ρίμα με τη μορφή ομοιοκατάληκτων διστίχων τα οποία πρωτοεμφανίστηκαν κατά τα τέλη του 14ου αι. μ.Χ.στην έντεχνη ποίηση του νησιού. Ο κρητικός μουσικός νους, πάντα δημιουργικός, ανοιχτός και ανήσυχος ενσωματώνει τη δυτικογενή ρίμα και την συνδυάζει με τον ιαμβικό δεκαπεντασύλλαβο στοίχο της αρχαίας Ελλάδας. Ο συνδυασμός αυτός είναι η πασίγνωστη σήμερα κρητική μαντινάδα. Η κρητική μαντινάδα είναι ποιητική φόρμα η οποία ευνοεί σε μεγάλο βαθμό τον μουσικό και ποιητικό αυτοσχεδιασμό.

Σα να μην έφτανε η ήδη πλούσια και πολυσυλλεκτική μουσική ταυτότητα της Κρήτης, μετά την άλωση της Πόλης από τους Οθωμανούς, στο νησί βρίσκουν καταφύγιο πολλοί μουσικοί δάσκαλοι της εκκλησιαστικής μουσικής. Ιδρύουν σχολές και η βυζαντινή μουσική διδάσκεται συστηματικά στο νησί ενώ ταυτόχρονα το επισκέπτονται συχνότατα Ενετοί μουσικοί για να διασκεδάσουν τους Ενετούς αλλά και τους Έλληνες κατοίκους του.

Το 1457 ο Γάλλος γιατρός Pierre Bellon, περιγράφει χαρακτηριστικά τους ένοπλους χορούς των Κρητικών, ενώ ενάμιση αιώνα αργότερα ο Άγγλος Sherley αναφέρει τις ζωηρές νυχτερινές διασκεδάσεις με χορούς και μουσικές στους δρόμους του Χάνδακα.

Την εποχή αυτή στο νησί εμφανίζεται ο μεγάλος Κρητικός μουσικοσυνθέτης Φραγκίσκος Λεονταρίτης, ο πρώτος ουσιαστικά εκπρόσωπος της νεοελληνικής μουσικής. Κατά την περίοδο αυτή επίσης γράφονται στο νησί τα παλαιότερα σωζόμενα μουσικά κείμενα δημοτικών τραγουδιών της νεότερης Ελλάδας. Τα κείμενα αυτά βρέθηκαν σε χειρόγραφα στο Άγιο Όρος στις Μονές Ιβήρων και Ξηροποτάμου, τα οποία από ότι προέκυψε τελικά είναι ριζίτικα τραγούδια της εποχής, που τραγουδιούνται ακόμα και σήμερα στο νησί. Καταγράφηκαν από κρητικούς καλόγηρους οι οποίοι σαν γνήσιοι κρητικοί δεν είχαν αποκηρύξει τις κοσμικές απολαύσεις.

Τουρκοκρατία

Παρόλα αυτά η γόνιμη, για τη Κρήτη και τους κατοίκους της, αυτή περίοδος τερματίζεται με τη κατάκτηση του νησιού από τους Τούρκους.

Η μουσική της όμως συνεχίζει να εξελίσσεται και να εμπλουτίζεται, αφού οι Κρήτες συνεχίζουν να τραγουδούν για τις χαρές και τα πολλά πλέον βάσανά τους. Μεγάλος δημιουργός της εποχής είναι ο μουσικοδιδάσκαλος Γεώργιος ο Κρης (19ος αι.) που αποδεικνύει τη βυζαντινή μουσική παράδοση του νησιού.

Κρητική Παραδοσιακή Μουσική. Ιστορία Η κρητική λύρα που σήμερα είναι το κύριο μουσικό όργανο στη κρητική μουσική, εμφανίζεται περί το 17ο αι. και η παρουσία της γίνεται όλο και πιο έντονη μέχρι και τον 18ο αι. που πλέον η παρουσία της έχει εδραιωθεί στο νησί. Αρχικά η λύρα ήταν αχλαδόσχημη και διακρινόταν σε δύο τύπους: το λυράκι με τον οξύ ήχο και τη μεγάλη βροντόλυρα με το ποιο μπάσο ήχο της. Από την εποχή αυτή χρονολογείται και η παρουσία πάνω στο δοξάρι της λύρας, των γερακοκούδουνων, των μικρών κουδουνιών που κρέμαγαν στα κυνηγετικά γεράκια στο Βυζάντιο. Με τη βοήθεια των γερακοκούδουνων ο λυράρης κρατούσε το ρυθμό, αφού μέχρι τότες δεν είχε εμφανιστεί κάποιο συνοδευτικό όργανο για τη λύρα. Με τα χρόνια εμφανίστηκε άλλο ένα είδος λύρας, η βιολόλυρα, η οποία χρησιμοποιήθηκε περισσότερο στη Δυτική και την Ανατολική Κρήτη μέχρι και τη δεκαετία του 1940.

Ριζίτικο & Συρτό - Ross Daly

Η επικρατούσα λύρα σήμερα είναι ένας ενδιάμεσος τύπος μεταξύ βροντόλυρας και μικρής λύρας. Πρώτος τη χρησιμοποίησε ο λυράρης και οργανοποιός Μανώλης Σταγάκης και επικράτησε σταδιακά από το 1950 και μετά.

Το δοξάρι της λύρας από τις αρχές του 20ου αι. έπαψε πλέον να έχει πάνω του τα γερακοκούδουνα, αφού πλέον το ρυθμό ανέλαβε να κρατάει το μπουλγαρί (από τη Μικρά Ασία) και λίγο αργότερα το λαούτο.

Το λαούτο υπήρχε στη Κρήτη από την εποχή της Ενετοκρατίας, αλλά στην αναγεννησιακή του μορφή. Με τον καιρό και με τις συνεχής τροποποιήσεις που υπέστη άρχισε να χρησιμοποιείται σα συνοδευτικό όργανο. Στις μέρες μας μπορεί κανείς να ακούσει πολύ ωραίες μελωδίες από σόλο λαούτο, ενώ το μπουλγαρί ως συνοδευτικό όργανο έχει πλέον σχεδόν εκλείψει.

Επικοινώνησε μαζί μας

 
 
Εγγραφή στο newsletter!