Τουρκοκρατία

Η Κρήτη βρισκόταν υπό τη συνεχή απειλή εισβολής από τους Τούρκους κατά τη διάρκεια των τελευταίων δεκαετιών της Ενετικής κατοχής.

Η εισβολή ξεκίνησε το 1645 μ.Χ. με την επίθεση στα Χανιά. Εξήντα χιλιάδες (60.000) Τούρκοι στρατιώτες αποβιβάστηκαν σε περιοχή κοντά στα Χανιά και πολύ σύντομα η όμορφη πόλη πέφτει στα χέρια τους. Οι Τούρκοι προχωρούν ανατολικά στον επόμενό τους στόχο το Ρέθυμνο, το οποίο πέφτει ένα χρόνο αργότερα. Μέχρι το 1648 μ.Χ. όλο το νησί βρίσκεται υπό τουρκική κατοχή, εκτός από το Χάνδακα ο οποίος φαίνεται απόρθητος με το άριστο αμυντικό σύστημα των τειχών και του Κούλε.

Η πολιορκία του Χάνδακα (Μεγάλου Κάστρου). Η ιστορία της Κρήτης

Παρ’ όλα αυτά, οι πολιορκημένοι Ενετοί και Κρήτες βρίσκονται σε δεινή θέση. Η χριστιανική Ευρώπη τους βοηθά και ο Ενετικός στόλος καταφέρνει να κρατάει ανοιχτό το λιμάνι έτσι ώστε η πόλη να δέχεται εφόδια. Οι βομβαρδισμοί όμως δε σταματούν μέρα νύχτα, ενώ το υδραγωγείο που μεταφέρει νερό από την Αγία Ειρήνη – λίγο νοτιότερα της Κνωσού – καταστρέφεται. Οι ενισχύσεις όμως και τα εφόδια όμως που έρχονται από το λιμάνι κρατούν ζωντανούς τους υπερασπιστές του Κάστρου, οι οποίοι αντεπιτίθενται ξαφνικά και προκαλούν μεγάλες καταστροφές στον εχθρό. Ο Σουλτάνος χάνει την υπομονή του ύστερα από 18 χρόνια πολιορκίας, ανακαλεί τον αρχιστράτηγό του στη Κρήτη, τον αποκεφαλίζει και στη θέση του διορίζει τον ικανότατο μεγάλο Βεζύρη Αχμέτ Κιοπρουλή. Τον προμηθεύει με άφθονα υλικά μέσα και με αυστηρές διαταγές για τη κατάληψη του μεγάλου Κάστρου.

Οι χριστιανοί, ορθόδοξοι και καθολικοί, αντιστέκονται ενωμένοι κατά της μουσουλμανικής απειλής. Ότι όμως δε καταφέρνουν τα όπλα και ο στρατός, το καταφέρνει το χρήμα. Ο Αχμέτ Κιοπρουλής μοιράζει 700.000 χρυσά νομίσματα και παρασύρει πολλούς χριστιανούς με το μέρος του. Ανάμεσά τους κι ο συνταγματάρχης Ανδρέας Μπαρότσης, ο οποίος γνωρίζει με κάθε λεπτομέρεια όλα τα σημεία των οχυρώσεων του Χάνδακα. Με τις πληροφορίες του μεταφέρει το στρατηγικό πλεονέκτημα στους Τούρκους κι έτσι το Μεγάλο Κάστρο (Ηράκλειο) του οποίου η πολιορκία κράτησε είκοσι ένα (21) χρόνια, πέφτει.

Πρόκειται για τη πιο μακρόχρονη πολιορκία στην ιστορία της Ευρώπης. Στις 27 Σεπτεμβρίου του 1669 μ.Χ. το μεγάλο Κάστρο παραδίδεται. Η μακροχρόνια μάχη για τη πόλη κόστισε τις ζωές 117.000 Τούρκων και 30.000 Ελλήνων και Ενετών.

Της άλωσης της πόλης, ακολούθησαν εκτεταμένες υλικές καταστροφές. Εκκλησίες, μονές και ολόκληρα χωριά ισοπεδώθηκαν, ενώ οι δρόμοι και οι οχυρώσεις του νησιού εγκαταλείφθηκαν σταδιακά. Η Κρήτη απέμεινε ουσιαστικά ένας σωρός από ερείπια και μια νέα, χειρότερη περίοδος δουλείας ξεκίνησε για το νησί.

Η κρητική ιστορία. Τουρκοκρατία. Αρχιτεκτονικά Μνημεία

Πολλοί από τους κατοίκους του νησιού το εγκατέλειψαν για να γλιτώσουν από την καταδίωξη των Οθωμανών, ενώ χιλιάδες άλλοι φυλακίστηκαν, πουλήθηκαν ως σκλάβοι ή βρήκαν καταφύγιο στις δύσβατες, ορεινές περιοχές του νησιού. Η καταπίεση και η οικονομική εξόντωση του χριστιανικού πληθυσμού – μέσω των τεράστιων φόρων που επιβλήθηκαν – οδήγησαν πολλούς από αυτούς στο να αρνηθούν τη πίστη τους και να γίνουν μουσουλμάνοι, οι γνωστοί Τουρκοκρήτες, οι οποίοι πολλές φορές ξεπερνούσαν και τους ίδιους τους Τούρκους σε φανατισμό και αγριότητα. Σαν να μην έφταναν όλα αυτά στη Κρήτη μετά τη Τουρκική κατάκτηση άρχισε να καταφτάνει μεγάλος αριθμός από Οθωμανούς εποίκους, οι οποίοι με τη σειρά τους συνεισέφεραν στη παρακμή και το περιορισμό του Χριστιανικού πληθυσμού.

Η τουρκοκρατία επέφερε μεγάλη πτώχευση στο νησί ολόκληρο, η οποία οφείλονταν κυρίως στην έλλειψη εμπορικών συναλλαγών. Τα δημητριακά που ως επί το πλείστον παρήγαγε την εποχή εκείνη το νησί ελέγχονταν αποκλειστικά από τους Τούρκους οι οποίοι τα χρησιμοποιούσαν αποκλειστικά για τη σίτιση των στρατευμάτων τους. Η κτηνοτροφία περιορίζεται σημαντικά και επιβιώνει μόνο σε ορεινές και απρόσιτες περιοχές προς αποφυγή των αυθαίρετων τουρκικών επιτάξεων.

Οι Τούρκοι, σύμφωνα με τη πάγια τακτική τους, κατάργησαν οποιοδήποτε προνόμιο και οποιαδήποτε κοινωνική οργάνωση και εξουσία υπήρχε στη περιοχή. Ο υπόδουλος πληθυσμός αντέδρασε και συσπειρώθηκε γύρω από τους οικογενειακούς του δεσμούς. Πυρήνας αυτής της μορφής κοινωνικής οργάνωσης υπήρξε το ζεύγος και γύρω του οι οικογενειακές ομάδες των θείων και των ξαδέλφων. Κάθε γένος είχε το δικό του συνοικισμό σε κάθε οικισμό και έτσι δημιουργήθηκε μια ιδιαίτερα συμπαγής κοινωνική οργάνωση.

Ακόμα και σήμερα αν επισκεφθεί κανείς κάποιο από τα χωριά της ενδοχώρας και ρωτήσει τους κατοίκους πόσες «οικογένειες» έχει το χωριό και που μένουν αυτές, θα παρατηρήσει πως κάθε χωριό έχει συγκεκριμένες και περιορισμένες στον αριθμό «οικογένειες – γένη» και κάθε οικογένεια έχει τη δική της μικρή συνοικία στο χωριό.

Η Κρήτη αποτέλεσε χωριστό διαμέρισμα (βιλαέτι) της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας με έδρα του πασά το Χάνδακα (Μεγάλο Κάστρο). Η εκκλησία της, που οι Ενετοί είχαν εντάξει στις τάξεις της Παπικής εκκλησίας, επανήλθε στο Οικουμενικό Πατριαρχείο της Κωνσταντινούπολης, με έδρα του Μητροπολίτη το Ηράκλειο και με την επανίδρυση των παλιών επισκοπών. Οι Τούρκοι ασκούσαν την εξουσία τοποθετώντας, στα πιο εύπορα χωριά της κάθε περιοχής, τους Αγάδες, οι οποίοι τις πιο πολλές φορές ήταν ξακουστοί βετεράνοι των στρατευμάτων τους, άρχοντες σκληροί και πολλές φορές αδίστακτοι στην άσκηση της εξουσίας. Ακολουθώντας τα ενετικά πρότυπα οι Τούρκοι όριζαν επίσης έναν Κρητικό τοποτηρητή σε κάθε Επαρχία. Ήταν ο εξουσιοδοτημένος εκπρόσωπος του τοπικού πληθυσμού και ήταν αυτός που ερχόταν σε άμεση επαφή με τους Αγάδες για τη ρύθμιση των διάφορων υποθέσεων.

Κρητικές επαναστάσεις κατά τη διάρκεια της Τουρκοκρατίας

Αυτές οι συνθήκες δουλείας είχαν σαν αποτέλεσμα τη συνεχή αντίσταση ενάντια στη τουρκική διακυβέρνηση. Πολλοί νέοι των οποίων οι οικογένειες είχαν υποστεί αδικίες και ατιμώσεις για να γλιτώσουν αλλά και για να εκδικηθούν και να ζήσουν ελεύθεροι ανέβηκαν στα βουνά της Κρήτης και έγιναν αντάρτες. Με ξαφνικές επιδρομές κατά των Τούρκων έπαιρναν εκδίκηση κι έδιναν δύναμη και ελπίδα στο καταπιεζόμενο χριστιανικό πληθυσμό. Οι νέοι αυτοί, γνωστοί ως «Χαϊνιδες», έγιναν ο φόβος και ο τρόμος των Τούρκων, οι οποίοι όταν κατάφερναν να συλλάβουν κάποιον από αυτούς τον εκτελούσαν αφού πρώτα τον βασάνιζαν φρικτά.

Σιγά σιγά στο νησί η αντίδραση άρχισε να γίνεται πιο οργανωμένη και μαζική. Ο Ιωάννης Δασκαλογιάννης ηγήθηκε της πρώτης μεγάλης επανάστασης κατά το 1770 μ.Χ., η οποία αρχικά ήταν επιτυχής, τελικά όμως καταπνίγηκε από τους Τούρκους.

Της επανάστασης ακολούθησαν μεγάλης έκτασης πράξεις και επιχειρήσεις αντεκδίκησης από τους Οθωμανούς κατά του χριστιανικού πληθυσμού στο νησί. Η Κρήτη έλαβε ενεργά και με ενθουσιασμό μέρος στην ελληνική επανάσταση του 1821. Η γεωγραφική της θέση όμως δε τη βοήθησε, αφού αποκομμένη από την υπόλοιπη Ελλάδα βρέθηκε τελικά υπό το έλεος του Πασά της Αιγύπτου, από τον οποίο οι Τούρκοι ζήτησαν βοήθεια για να καταπνίξουν την επανάσταση στο νησί. Ο Πασάς της Αιγύπτου έδωσε τέλος σε αυτήν με βάρβαρο και αποφασιστικό τρόπο και το νησί δεν έγινε μέρος της ελληνικής πολιτείας που ιδρύθηκε το 1832 αλλά αντίθετα πέρασε στα χέρια των Αιγυπτίων, σαν ανταμοιβή της βοήθειας που προσέφεραν στην παραπαίουσα Οθωμανική Αυτοκρατορία.

Παρ’ όλα αυτά οι προσπάθειες για ανεξαρτησία συνεχίστηκαν με ακόμα μεγαλύτερη ένταση και αποφασιστικότητα και το 1866 ξεσπά στο νησί η «Μεγάλη Κρητική Επανάσταση» η οποία ξεκινά με σημαντικές νίκες για τους επαναστάτες. Οι Οθωμανοί έστειλαν στο νησί μεγάλο αριθμό από ενισχύσεις για να την καταστείλουν και ξεκίνησε μια σειρά από βάρβαρες πράξεις εκφοβισμού και αντεκδίκησης σε όλο το νησί κατά του άμαχου χριστιανικού πληθυσμού.

Η Ιστορία της Κρήτης. Το ολοκαύτωμα της Μονής Αρκαδίου

Το Ολοκαύτωμα της Μονής του Αρκαδίου το 1866 είναι το σύμβολο της πάλης της Κρήτης για ελευθερία και ανεξαρτησία. Στη Μονή αυτή είχαν βρει καταφύγιο εκατοντάδες γυναικόπαιδα και μεγάλος αριθμός από επαναστάτες, οι οποίοι αρνούνταν την υποταγή και παράδοση στους Οθωμανούς. Οι επαναστάτες μαζί με τους γέρους, τα γυναικόπαιδα και 1.500 Οθωμανούς στρατιώτες θάφτηκαν κάτω από τα ερείπια της Μονής, την οποία ανατίναξαν οι πολιορκημένοι, για να μη πέσουν ζωντανοί στα χέρια των εχθρών.

Ολόκληρο το νησί βρισκόταν σε συνεχή επαναστατικό πυρετό και τελικά το 1898, ύστερα από μεγάλες προσπάθειες και πιέσεις, οι μεγάλες δυνάμεις της εποχής (Βρετανία, Γαλλία, Ιταλία και Ρωσία) αποφάσισαν το τερματισμό του ελέγχου και της κατοχής της Κρήτης από τους Οθωμανούς.

Το 1898 τα τουρκικά στρατεύματα αποχωρούν από το νησί και σχηματίζεται η Ανεξάρτητη Κρητική Πολιτεία.

Επικοινώνησε μαζί μας

 
 
Εγγραφή στο newsletter!