Νεότερη Ιστορία

Ανεξαρτησία & Ένωση

Η τελευταία νικηφόρα εξέγερση των Κρητών του 1896-1898 ανάγκασε τις Μεγάλες Δυνάμεις να πιέσουν το Σουλτάνο της Οθωμανικής Τουρκίας ώστε να παραχωρήσει αυτονομία στην Κρήτη. Δημιουργήθηκε έτσι η ημιαυτόνομη Κρητική Πολιτεία με Αρμοστή των Δυνάμεων τον πρίγκιπα της Ελλάδας Γεώργιο και πρωτεύουσα τα Χανιά.

Η αυταρχική διοίκηση του Αρμοστή τον έφερε γρήγορα σε αντίθεση με το ελεύθερο φρόνημα των Κρητών. Το επαναστατικό και ανήσυχο πνεύμα τους, οδήγησε στην Επανάσταση του Θερίσσου το 1905.

Η νεότερη Ιστορία της Κρήτης. Ανεξαρτησία, Ανεξάρτητη Κρητική Πολιτεία

Αρχηγός της ήταν ο Ελευθέριος Βενιζέλος, ο οποίος πρωτύτερα είχε λάβει μέρος στις επαναστάσεις κατά των Οθωμανών και την εποχή εκείνη διατελούσε υπουργός Δικαιοσύνης στη κυβέρνηση του πρίγκιπα Γεωργίου. Η επανάσταση δεν κράτησε πολύ, η υποστήριξη όμως προς το πρόσωπο του Βενιζέλου έγινε τόσο μεγάλη που ο Γεώργιος παραιτήθηκε και οι μεγάλες δυνάμεις απέσυραν τα στρατεύματά τους από το νησί. Ακολούθησαν εκλογές στις οποίες ο Βενιζέλος αναδείχθηκε σαν ο αδιαμφισβήτητος ηγέτης της Ανεξάρτητης Κρητικής Πολιτείας. Λίγο αργότερα ανακαλείται στην Ελλάδα και γίνεται πρωθυπουργός της.

Τελικά το 1913, με τη βοήθεια του Βενιζέλου πραγματοποιείται η πολυπόθητη ένωση με την Ελλάδα. Υπογράφεται η συνθήκη του Λονδίνου, και ο Σουλτάνος Μοχάμεντ ο ΙΙ παραιτείται από τα δικαιώματά του στο νησί. Το Δεκέμβριο του ίδιου έτους η ελληνική σημαία υψώνεται στο φρούριο του Φιρκά στα Χανιά παρόντος του Ελευθέριου Βενιζέλου και του βασιλιά Κωνσταντίνου και η Κρήτη ενώνεται με την Ελλάδα.

Δεύτερος Παγκόσμιος

Η διαρκής επιθυμία των κατοίκων του νησιού για ελευθερία και η αντίστασή τους σε οποιαδήποτε εξωτερική προσπάθεια επιβολής, εκδηλώθηκε το 1940 κατά το δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο. Η Κρητική Μεραρχία έλαβε μέρος σημειώνοντας μεγάλες επιτυχίες στο πόλεμο της Αλβανίας ενάντια στους Ιταλούς. Ύστερα από τη κατάληψη της κυρίως Ελλάδας από τους Γερμανούς, επόμενος στόχος της Γερμανικής πολεμικής μηχανής γίνεται η Κρήτη, την οποία θέλουν να καταλάβουν λόγω της στρατηγικής της σημασία στο πόλεμο που ήδη διεξάγουν στη Βόρεια Αφρική.

Το νησί, ουσιαστικά είναι ανοχύρωτο στρατιωτικά αφού οι ελληνικές και συμμαχικές δυνάμεις βρίσκονται παγιδευμένες στη κυρίως Ελλάδα.

Η μάχη της Κρήτης

Στη Κρήτη έχουν απομείνει 30.000 φτωχά εξοπλισμένοι Βρετανοί και 12.000 νεοσύλλεκτοι κυρίως Έλληνες στρατιώτες. Οι δυνάμεις αυτές σε συνεργασία με το τοπικό πληθυσμό προβάλλουν σθεναρή αντίσταση στις επίλεκτες δυνάμεις που οι Γερμανοί αποβιβάζουν από τον αέρα στο νησί. Η μάχη της Κρήτης αν και διαρκεί μόνο δέκα μέρες, χαρακτηρίζεται από σκληρές μάχες και έχει σαν αποτέλεσμα μεγάλες απώλειες και στις δύο πλευρές. Τελικά με τη κατάληψη του αεροδρομίου του Μάλεμε στα Χανιά οι Γερμανοί αποκτούν μια σταθερή βάση στο νησί και στις 30 Μαϊου η «Μάχη της Κρήτης» λήγει και οι εναπομείναντες συμμαχικές δυνάμεις εγκαταλείπουν το νησί για την Αίγυπτο.

Η Γερμανική κατοχή κρατάει τέσσερα χρόνια, περίοδος η οποία στιγματίζεται από τη συνεχή αντίσταση του τοπικού πληθυσμού στο Γερμανό κατακτητή. Οι κατακτητές απαντούν πάντα με βαρβαρότητα για να εκφοβίσουν και να καταπνίξουν κάθε προσπάθεια αντίστασης. Εκατοντάδες αθώοι, άντρες γυναίκες και παιδιά εκτελούνται, ενώ ολόκληρα χωριά ισοπεδώνονται κυριολεκτικά. Χαρακτηριστικές είναι οι περιπτώσεις της Κανδάνου και του Κουστογέρακου στη Δυτική Κρήτη και της Άρβης στη κεντρική. Στο νησί οργανώνεται εκτεταμένο δίκτυο αντίστασης από Βρετανούς πράκτορες που αποβιβάζονται από την Αίγυπτο στα νότιά του παράλια. Χαρακτηριστική πράξη είναι η απαγωγή του Γερμανού διοικητή στο νησί, του Στρατηγού Kreipe, το 1944.

Σύγχρονη Ιστορία

Στον 20ο αι. στην Κρήτη, κυρίως στο Ηράκλειο, αλλά και στο Ρέθυμνο και τα Χανιά, άνθησαν τα Γράμματα και η Λογοτεχνία. Ποιητές και πεζογράφοι, φιλόλογοι, ιστορικοί και αρχαιολόγοι όπως οι Ιωάννης Κονδυλάκης, Νίκος Καζαντζάκης, Ιωάννης Μουρέλλος, Λευτέρης Αλεξίου, Γαλάτεια Καζαντζάκη, Έλλη Αλεξίου, Στέφανος Ξανθουδίδης, Νικόλαος Πλάτων, Στέλιος Αλεξίου, αλλά και αρκετοί νεότεροι πνευματικοί δημιουργοί δημιούργησαν αξιόλογη πνευματική κίνηση στο νησί, που όμοια της δύσκολα συναντάται σε άλλη ελληνική επαρχία.

Η Κρήτη σήμερα

Σημαντικοί σταθμοί στην πολιτιστική κίνηση της Κρήτης αποτέλεσαν οι ανασκαφές των αρχών του 20ου αι., που έφεραν στο φως τα μοναδικά μνημεία του ένδοξου παρελθόντος της Κρήτης, καθώς και η ίδρυση του μοναδικού Αρχαιολογικού Μουσείου Ηρακλείου πριν από τον Δεύτερο Πόλεμο και του Ιστορικού Μουσείου Κρήτης μετά απ' αυτόν. Μετά το 1960 ιδρύθηκαν αρχαιολογικά μουσεία στα Χανιά, στο Ρέθυμνο, στον Άγιο Νικόλαο και στη Κίσαμο και μικρές αρχαιολογικές συλλογές στην Ιεράπετρα, στις Αρχάνες, στο Γαζί και στη Νεάπολη.

Η ανάκαμψη της δεκαετίας του 1960 μεταμόρφωσε το νησί, που άρχισε να γνωρίζει ευμάρεια και μεγάλη αύξηση πληθυσμού, που όμως είναι άνισα κατανεμημένα. Οι αλλαγές στα τελευταία 70 χρόνια ήταν οι μεγαλύτερες που γνώρισε η Κρήτη σε όλη τη μακρόχρονη ιστορία της. Εγκαταλείφθηκαν οι παραδοσιακοί τρόποι καλλιέργειας της γης και εξαφανίστηκαν σχεδόν τα βοοειδή, τα γαϊδούρια, τα μουλάρια και τα άλογα. Εξαφανίστηκε η καλλιέργεια σιτηρών και οσπρίων, μειώθηκε ο αγροτικός πληθυσμός, αναπτύχθηκαν οι πόλεις και οι κωμοπόλεις, ο τουρισμός κυριάρχησε ως δραστηριότητα.

Επικοινώνησε μαζί μας

 
 
Εγγραφή στο newsletter!