Βυζάντιο

Κατά τους πρώτους αιώνες μετά τη γέννηση του Χριστού και κατά τη διάρκεια του Μεσαίωνα η Κρήτη περνάει διαδοχικά από πολλές διαφορετικές φάσεις. Όπως και στους αιώνες που ακολούθησαν τη περίοδο αυτή, το νησί γίνεται συνεχώς στόχος διάφορων λαών, λόγω της κομβική της θέσης στη περιοχή της Μεσογείου.

Οι κάτοικοι του νησιού συνεχώς αγωνίζονται για την ελευθερία τους παρά τις πολλές φορές βάρβαρες και σκληρές συνθήκες που τους επιβάλλουν οι κατακτητές. Από το νησί περνούν διαδοχικά Βυζαντινοί, Άραβες και Ένετοί, παρ’ όλα αυτά το νησί καταφέρνει πάντοτε να διαφυλλάτει τον αυτόνομό του πολιτισμό και χαρακτήρα.

1η Βυζαντινή Περίοδος (330 – 824 μ.Χ.)

Μέχρι το 3ο π.Χ. αιώνα, η Κρήτη ήταν μαζί με τη Κυρήνη της Αφρικής, επαρχία του ρωμαϊκού κράτους με πρωτεύουσα τη Γόρτυνα. Μετά τη διοικητική διαίρεση του Μεγάλου Θεοδοσίου παρέμεινε στο Ανατολικό ρωμαϊκό κράτος και αργότερα (534 μ.Χ.) αποτέλεσε μία από τις 64 αυτοτελείς επαρχίες της βυζαντινής αυτοκρατορίας – με Βυζαντινό στρατηγό σαν κυβερνήτη -, απολαμβάνοντας μια σχετική αυτονομία λόγω της προνομιακής της θέσης και της εύφορης γης της.

Η ιστορία της Κρήτης, Μεσαίωνας, Βυζαντινή Αυτοκρατορία και Νικηφόρος Φωκάς

Ο χριστιανισμός, η νέα για την εποχή θρησκεία, εξαπλώθηκε γρήγορα στο νησί, μετά την άφιξη του Αποστόλου Παύλου και την οργάνωση της εκκλησίας από το μαθητή του Τίτο. Ο χριστιανισμός είχε καθολική επίδραση στη κοινωνική και οικονομική οργάνωση στο νησί, αλλά και στην αρχιτεκτονική, τη τέχνη και τα γράμματα γενικά. Έτσι στη περιοχή κατασκευάστηκαν παλαιοχριστιανικοί ναοί (βασιλικές) σε διάφορες τοποθεσίες. Ίχνη από περισσότερες από 40 τέτοιες βασιλικές από τη μακρινή αυτή περίοδο σώζονται ακόμα και σήμερα στη Γόρτυνα – η βασιλική του Αγίου Τίτου -, τη Χερσόνησο, τη Σούγια, την Ελούντα και την Ίτανο. Οι επισκοπές που ιδρύθηκαν στα χρόνια αυτά αποτέλεσαν τη βάση για κάθε μεταγενέστερη διοικητική διαίρεση της νήσου.

Κατά το 365 μ.Χ. μια σειρά από καταστροφικούς σεισμούς και παλιρροϊκά κύματα προκάλεσαν εκτεταμένες καταστροφές σε όλες τις παραλιακές πόλεις και οικισμούς της περιοχής, παρ’ όλα αυτά και μέχρι τον 7ο αι. μ.Χ. το νησί διανύει περίοδο ανάπτυξης και ηρεμίας.

2η Βυζαντινή Περίοδος (961 – 1204 μ.Χ.)

Η μοίρα του νησιού αλλάζει το 961 μ.Χ. με την ανάκτηση της νήσου από τους Βυζαντινούς από το Νικηφόρο Φωκά, ο οποίος μετά από τέσσερις μήνες πολιορκίας κατάφερε να καταλάβει τη πρωτεύουσα των Αράβων στο νησί, το Χάνδακα. Οι απώλειες κατά τη πολιορκία της πόλης και του μεγάλου φρουρίου της ήταν τεράστιες κυρίως από τη πλευρά των πολιορκημένων. Χαρακτηριστική είναι η αναφορά Άραβα ιστορικού ο οποίος αναφέρει ότι στις μάχες και εσφάγησαν 200 χιλιάδες και αιχμαλωτίστηκαν άλλες 200 χιλιάδες. Αριθμοί σίγουρα υπερβολικοί. 

Η ιστορία της Κρήτης, Μεσαίωνας, Βυζαντινή Αυτοκρατορία

Ο Φωκάς μετά τη νίκη του έχτισε το Βυζαντινό κάστρο του Τεμένους (Κανλί Καστέλι) και επιχείρησε να μετακινήσει τη πόλη του Ηρακλείου εκεί, χωρίς όμως να τα καταφέρει τελικά. Οι Κρητικοί που είχαν εξισλαμιστεί με τη βία ξαναγυρίζουν στη θρησκεία των προγόνων τους και πολλοί από τους Άραβες κατοίκους, νόθοι από Χριστιανές μητέρες, βαφτίζονται και γίνονται Χριστιανοί και παραμένουν στην Κρήτη.

Από τότε και μετά, και για 250 χρόνια, μια νέα εποχή ανάπτυξης και ευημερίας ξεκινάει για το νησί. Η Κρήτη αποτελεί ανεξάρτητο θέμα της αυτοκρατορίας και λόγω θέσης απολαμβάνει σχετική αυτοτέλεια.

Το νέο διοικητικό κέντρο, ο Χάνδακας, που υπήρξε μια από τις πιο σημαντικές δουλαγορές της Αραβοκρατίας, μετατρέπεται στο εκκλησιαστικό κέντρο του νησιού. Η Αρχιεπισκοπή Κρήτης επανιδρύεται με κέντρο το Χάνδακα, ενώ πλήθος ιεραποστόλων καταφθάνουν στο νησί, με επικεφαλή τον Άγιο Νίκωνα τον «Μετανοείται».

Η σημαντική μείωση του πληθυσμού, αντιμετωπίζεται με την εγκατάσταση παλαιμάχων στρατιωτών και Βυζαντινών ευγενών σε εύφορες και στρατηγικές θέσεις στο νησί, για τη διαφύλαξη της ασφάλειας. Βυζαντινοί στρατιώτες από την Πισιδία εγκαταστάθηκαν κοντά στα Μάταλα, το χωριό τους υπάρχει ακόμα και σήμερα και είναι γνωστό ως Πιτσίδια. Οι Μουρτάριοι, σώμα εκλεκτών μαχητών, εγκαθίστανται στην εύφορη περιοχή της Πεδιάδας στο χωριό Μουχτάρω, στους Αρμένους του Αποκώρονα, του Ρεθύμνου και της Σητείας εγκαθίστανται οι Αρμένιοι μισθοφόροι του Φωκά. Σε άλλες τοποθεσίες στο νησί εγκαταστάθηκαν οικογένειες Βυζαντινών ευγενών – ο μύθος αναφέρει τον εποικισμό από τα 12 αρχοντόπουλα - (Σκορδίλης, Καλλέργης, Πάτερος, Φωκάς, Βλαστός, κ.λ.π.) ή ισχυροποιήθηκαν αρχοντικές οικογένειες της Κρήτης έτσι ώστε να υπάρχει βοήθεια στη διακυβέρνηση του νησιού και διαφύλαξη της σταθερότητας και της ασφάλειας.

Η ιστορία της Κρήτης, Μεσαίωνας, Βυζαντινή Αυτοκρατορία

Οι θέσεις αυτές αποτέλεσαν τους πυρήνες γύρω από τους οποίους τα χρόνια που ακολούθησαν δημιουργήθηκαν οικισμοί. Η οικογένεια των Καλλέργηδων πρωταγωνίστησε αργότερα σε εξεγέρσεις και άλλα μεγάλα ιστορικά γεγονότα κατά τη περίοδο της Ενετοκρατίας και της Τουρκοκρατίας.

Οι αυτοκράτορες καθιέρωσαν στο νησί ένα κοινωνικό και οικονομικό σύστημα φεουδαρχικού τύπου. Παραχωρούσαν στους άρχοντες την κυριότητα ολόκληρων χωριών με την κτηματική περιφέρεια τους ή τμήματα τους. Η παραχώρηση αφορούσε το δικαίωμα της φορολογίας των κατοίκων που εξακολουθούσαν να κατέχουν τη γη τους. Σε αντάλλαγμα οι άρχοντες παρείχαν στον αυτοκράτορα άνδρες, άλογα και τον οπλισμό τους. Από τη ρύθμιση αυτή εξαιρέθηκαν τα Σφακιά, όπου όλοι ήταν ευγενείς.

Κατά τη περίοδο αυτή παρουσιάζεται αύξηση του πληθυσμού, η οποία ενισχύεται με την άφιξη από διάφορες περιοχές της αυτοκρατορίας εποίκων, και γενικότερη ανάπτυξη στο νησί και τη περιοχή, η οποία φτάνει στο μέγιστό της σημείο κατά τον 12ο αιώνα. Ο Χριστιανισμός ανθεί ξανά στο νησί και εκκλησίες και μοναστήρια χτίζονται σε όλη του την έκταση.

Επικοινώνησε μαζί μας

 
 
Εγγραφή στο newsletter!