Ενετοί

Το τέλος της β’ Βυζαντινής περιόδου είναι εποχή ταραγμένη και περίοδος παρακμής για το Βυζάντιο και τις επαρχίες του.

Ο Αλέξιος Άγγελος ζητάει τη βοήθεια των σταυροφόρων για να αποκτήσει ξανά το χαμένο θρόνο του πατέρα του. Σαν αντάλλαγμα προσφέρει μεταξύ άλλων και το νησί της Κρήτης στον κόμη Βονιφάτιο τον Μομφερατικό (Boniface of Monferrat) την οποία και παραχωρεί όταν αποκτάει ξανά το θρόνο. Ο Βονιφάτιος μη μπορώντας να επιβάλλει την εξουσία του στο μεγάλο νησί της Κρήτης την πουλάει στους Βενετούς για 1000 ασημένια νομίσματα, οι οποίοι την καταλαμβάνουν στις 12 Αυγούστου του 1204 μ.Χ.. Οι Ενετοί εδραιώνουν την κυριαρχία τους στο νησί το 1211 μ.Χ. και αρχίζουν συστηματικό εποικισμό με εγκατάσταση ευγενών Βενετών και στρατιωτικών. Η κυριαρχία τους στο νησί συνεχίζει σχεδόν αδιάκοπτα μέχρι το 1669 μ.Χ..

Η ιστορία της Κρήτης. ΕνετοκρατίαΟι Ενετοί στην Κρήτη

Το «Βασίλειο της Κρήτης» (Regno di Candia) διαιρείται αρχικά σε έξι τμήματα – σεξτέρια (sexteria) – και κατόπιν σε τέσσερα μεγαλύτερα – τεριτόρια (territoria), τα οποία αντιστοιχούν περίπου με τους τέσσερις νομούς του νησιού, σήμερα. Το σύστημα διοίκησης που εγκαθιστούν είναι συγκεντρωτικό και επιβάλλει αυστηρή πειθαρχεία και τάξη, κάνοντας παντού αισθητή την Ενετική κυριαρχία. Για την επαρχία Σφακίων καθιερώθηκε ειδικό καθεστώς ημιαυτονομίας με έναν ενετό Προνοητή. Τις ανώτατες και ανώτερες διοικητικές θέσεις κατέχουν Λατίνοι. Ο κυβερνήτης της Κρήτης είχε τον τίτλο του Δούκα και μαζί με τους δύο συμβούλους του αποτελούσε τη Σινιορία. Οι Κρήτες έρχονται έτσι σε μειονεκτική θέση, δουλεύοντας στα κτήματα των ευγενών η σε δικές τους μικροϊδιοκτησίες, συνήθως άγονα χωράφια σε ορεινές και δύσβατες περιοχές.

Σε πολύ μικρή μερίδα ντόπιων κατοίκων, οι οποίοι προέρχονταν από παλιές αρχοντικές οικογένειες, παραχωρήθηκαν τίτλοι μικρότερης αξίας, η λεγόμενη «κρητική ευγένεια».

Οι Ενετοί κατακτητές εξουσίασαν στα πλαίσια του φεουδαρχικού συστήματος για 450 χρόνια και πολλές φορές ήταν ιδιαιτέρως σκληροί. Χαρακτηριστικό είναι ότι πολλές φορές ολόκληρα χωριά – μαζί με τους κατοίκους τους – παραχωρούνταν σε Ενετούς άρχοντες.

Η Ιστορία της Κρήτης. Ενετοκρατία Οι άρχοντες διορίζονταν κατευθείαν από την Βενετία και διαχειρίζονταν αποτελεσματικά τους πόρους του νησιού, προς όφελός της. Η βαριά φορολογία, οι χαμηλές τιμές πώλησης των προϊόντων από τους παραγωγούς και η κατάσχεση σε πολλές περιπτώσεις της ιδιοκτησίας τους είχαν σαν αποτέλεσμα την συνεχή αντίσταση του τοπικού πληθυσμού, ιδιαίτερα κατά τους δύο πρώτους αιώνες της Ενετικής κυριαρχίας.

Χαρακτηριστικό είναι πως τη περίοδο αυτή ξέσπασαν στο νησί 27 επαναστάσεις. Στις επαναστάσεις αυτές ντόπιοι άρχοντες έμπαιναν επικεφαλής των κινημάτων. Η μεγαλύτερη και σκληρότερη ήταν η επανάσταση του Αλέξιου Καλλέργη που κράτησε 18 χρόνια (1282-1299), με κέντρο το Μυλοπόταμο. Η επανάσταση απλώθηκε σε όλο το νησί και έληξε με τη συνθήκη του Αλεξίου Καλλέργη, με την οποία κατοχυρώθηκαν για πρώτη φορά τα αστικά και εκκλησιαστικά δικαιώματα του κρητικού λαού. Ο Αλέξιος Καλλέργης αναγνωρίστηκε ο νόμιμος ηγέτης των ορθοδόξων Ελλήνων κατοίκων της Κρήτης.

Σημαντική επίσης επανάσταση ήταν η αποστασία του Αγίου Τίτου (1363-66). Σε αυτή ο τοπικός πληθυσμός και πολλοί δυσαρεστημένοι Λατίνοι επικράτησαν και ανακήρυξαν την Κρήτη ανεξάρτητη «Δημοκρατία του Αγίου Τίτου», όχι για πολύ όμως αφού οι Ενετοί πολύ σύντομα ανακατέλαβαν την εξουσία στο νησί. Τα επαναστατικά κινήματα συνεχίστηκαν μέχρι τις πρώτες δεκαετίες του 16ου αι.

Οι αγώνες αυτοί αν και δεν έφεραν την πολυπόθητη λευτεριά στο νησί είχαν σαν αποτέλεσμα τη βελτίωση των συνθηκών διαβίωσης του τοπικού πληθυσμού και την χαλάρωση του τρόπου με τον οποίο ασκούσαν την εξουσία οι Ενετοί άρχοντες.

Σταδιακά λοιπόν και με την πάροδο των χρόνων, οι Ενετοί χαλάρωσαν το καθεστώς διακυβέρνησής τους και επέτρεψαν τους μεικτούς γάμους, και την ελευθερία εγκατάστασης στο τοπικό πληθυσμό οπουδήποτε στο νησί. Έτσι, η κοινωνική και οικονομική κατάσταση πολλών ντόπιων Κρητικών βελτιώθηκε, και στο νησί δημιουργήθηκε μια νέα, φιλόδοξη αστική τάξη που επιδόθηκε με ζήλο στο εμπόριο. Η οικονομία σημείωσε αξιόλογη πρόοδο και οι τέχνες και τα γράμματα ήκμασαν. Κατά τη διάρκεια του Μεσαίωνα, οι εξαγωγές καλαμποκιού, λαδιού και αλατιού, αλλά και του περίφημου σε όλη την Ευρώπη Κρητικού οίνου, συνέβαλλαν στην βελτίωση της ποιότητας ζωής στο νησί.

Μετά και τη τελική πτώση της Κωνσταντινούπολης στους Τούρκους το 1453 μ.Χ., Βυζαντινοί λόγιοι βρήκαν καταφύγιο στη Κρήτη. Το νησί έγινε κέντρο πολιτιστικό, και τα Βυζαντινά γράμματα και οι τέχνες συνέχισαν να εξελίσσονται και να επιβιώνουν. Οι επιρροές της Ιταλικής Αναγέννησης σε συνδυασμό με τα Βυζαντινά χαρακτηριστικά και τεχνοτροπίες δημιουργούν στο νησί την λεγόμενη Κρητική Σχολή ζωγραφικής και αγιογραφίας, η οποία διατηρεί τους βυζαντινούς τύπους, αλλά δανείζεται στοιχεία της ιταλικής ζωγραφικής. Εκπροσωπείται από τους Δαμασκηνό, Θεοφάνη και Δομήνικο Θεοτοκόπουλο.

Η Κρητική Αναγέννηση. Δομίνικος Θεοτοκόπουλος

Υπολογίζεται πως στον Χάνδακα στη περίοδο αυτή, γνωστή και ως Κρητική Αναγέννηση, έδρασαν 200 καλλιτέχνες ζωγράφοι, όσοι περίπου στην Φλωρεντία.

Άλλη μεγάλη πνευματική δημιουργία της Αναγέννησης στο νησί ήταν η άνθηση της Παιδείας, των Γραμμάτων και της Λογοτεχνίας. Η εκπαίδευση εξαπλώθηκε με την ίδρυση βασικών και μέσων σχολείων, κατά τα πρότυπα των σχολείων της Βενετίας. Πολλοί Κρητικοί φοίτησαν στο πανεπιστήμιο της Βενετίας και της Πάντοβας και επέστρεψαν στο νησί σαν γιατροί, δικηγόροι κτλ.. Μοναστήρια όπως αυτό της Αγκαράθου έγιναν κέντρα μαθητείας και οι λόγιοι-μοναχοί της Κρήτης κατέλαβαν σημαντικές θέσεις στην ορθόδοξη εκκλησία. Χαρακτηριστικό είναι πως το ποσοστό του πληθυσμού της Κρήτης που μπορούσε να διαβάσει και να γράψει έφτανε το 30%, ποσοστό πολύ ψηλό για την εποχή. Η εκπαιδευτική αυτή ανάπτυξη είχε σαν αποτέλεσμα την άνθιση της λογοτεχνίας στο νησί. Κύριοι εκφραστές του ρεύματος αυτού ήταν ο Γεώργιος Χορτάτζης, συγγραφέας του δράματος Ερωφίλη, ο Μάρκος Αντώνιος Φώσκολος, ποιητής της κωμωδίας Φορτουνάτος και ο Βιτσέντζος Κορνάρος με τον πασίγνωστο Ερωτόκριτο, ο οποίος τραγουδιέται ακόμα και σήμερα σε όλο το νησί.

Η βενετσιάνικη αρχιτεκτονική εκπροσωπείται επάξια με δείγματα διάσπαρτα σ' ολόκληρο το νησί.

Μεγάλα οχυρωματικά έργα – όπως οι τρείς οχυρωμένες πόλεις, ο Χάνδακας, το Ρέθυμνο και τα Χανιά - , λιμάνια, μεγαλοπρεπή νεώρια, επιβλητικά φρούρια, ναοί, μοναστήρια, πλατείες, δημόσια κτίρια σχεδιάστηκαν από Βενετούς αρχιτέκτονες.

Επικοινώνησε μαζί μας

 
 
Εγγραφή στο newsletter!