Νεολιθική Εποχή

Η ιστορία του νησιού της Κρήτης χάνεται στα βάθη των αιώνων. Τα πρώτα ίχνη κατοίκισης στο νησί χρονολογούνται στο 8000 π.Χ..

Μακρόχρονες αρχαιολογικές έρευνες, έχουν φέρει στο φως ένα αντιπροσωπευτικό και σημαντικό κομμάτι της ιστορίας του τόπου και επιβεβαιώνουν την ύπαρξη ζωής στο νησί από την 8η και την 6η χιλιετία, κατά τη Νεολιθική εποχή (7000 – 2600 π.Χ.).

Η Ιστορία της Κρήτης. Αρχαίοι Χρόνοι, Νεολιθική Εποχή

Τα ευρήματα από τη μακρινή αυτή περίοδο, αν και λιγοστά, πιστοποιούν την κατοίκιση της περιοχής από τον άνθρωπο της Νεολιθικής εποχής, ο οποίος χρησιμοποιούσε τα σπήλαια ως μόνιμες κατοικίες και λατρευτικούς χώρους, αλλά με τη πάροδο του χρόνου, ξεκίνησε να κατασκευάζει μόνιμες κατοικίες, καλλιεργούσε τη γη, είχε οικόσιτα ζώα και χρησιμοποιούσε εργαλεία από πέτρα και κόκαλο και σκεύη από πυλό.

Κατά τη περίοδο αυτή οι κάτοικοι του νησιού, όπως και αυτοί της λεκάνης της Ανατολικής Μεσογείου γενικότερα, ανέπτυξαν θρησκευτική συνείδηση και ζώντας σε μια γη εύφορη, ηλιόλουστη και πλούσια, λάτρευαν σαν κύρια θεότητα, τη θεά της Γονιμότητας, όπως φανερώνουν τα γυναικεία πήλινα εδώλια που κατά καιρούς έχουν βρεθεί.

Εικάζεται, πως οι πρώτοι κάτοικοι στο νησί έφτασαν από τα παράλια της Μ. Ασίας, ή από τη Βόρεια Αφρική. Η Νεολιθική Εποχή κράτησε πάνω από τέσσερις χιλιετίες, και ήταν για την Κρήτη μια περίοδος εσωτερικής ανάπτυξης. Οι άνθρωποι άρχισαν να διεκδικούν σιγά σιγά την κατάκτηση του τοπίου ξεριζώνοντας τα δένδρα για να δημιουργήσουν χωράφια για καλλιέργεια.

Σημαντικό γεγονός στο τέλος της Νεολιθικής ήταν η έναρξη της καλλιέργειας της ελιάς, που ενσωματώθηκε στις αγροτικές δραστηριότητες καθορίζοντας σε μεγάλο βαθμό την παραγωγική αυτάρκεια της Κρήτης.

Χρονολογικά η μεγάλη χρονικά αυτή περίοδος χωρίζεται σε 4 κύριες φάσεις:

Αρχαιότερη Νεολιθική Εποχή

Στην Αρχαιότερη Νεολιθική (7000-5800 π.Χ.) οι πρώτοι άποικοι έφτασαν στην Κνωσό, όπου δημιουργήθηκε ο πρώτος μόνιμος οικισμός στην Κρήτη. Ο οικισμός αρχικά είχε τη μορφή κατασκήνωσης με ξύλινες πασσαλόπηκτες καλύβες, ενώ μετο πέρασμα των αιώνων διευρυνόταν σταδιακά.

Η Ιστορία της Κρήτης. Αρχαίοι Χρόνοι, Νεολιθική Εποχή

Τα σπίτια πλέον άρχισαν να έχουν ξεχωριστά δωμάτια με χαλικόστρωτη αυλή, με λιθόκτιστους και επίχριστους εσωτερικά και εξωτερικά τοίχους. Οι στέγες των σπιτιών ήταν επίπεδες από κλαδιά και λάσπη. Η κεραμική, αν και σε πρώιμο στάδιο, ήταν εξελιγμένη και στην τεχνική κατασκευής και στη διακόσμηση. Ενδιαφέροντα ευρήματα από τη περίοδο αυτή είναι τα ειδώλια που είχαν μάλλον θρησκευτική χρήση.

Η βλάστηση το νησί άρχισε να μειώνεται. Οι νέοι κάτοικοι καλλιεργούσαν τα σιτηρά και τα όσπρια, είδη φυτών που πιθανόν έφεραν μαζί τους. Ασχολούνταν με την κτηνοτροφία και εκτρέφανε αιγοπρόβατα, βοοειδή και χοίρους, είδη τα οποία επίσης έφεραν μαζί τους. Τα ντόπια «προϊστορικά» θηλαστικά, εξοντώθηκαν, με αποτέλεσμα η βλάστηση να αυξηθεί και πάλι. Με το πέρασμα όμως των αιώνων, η σταδιακή επέκταση και ευημερία των κατοίκων είχε σαν αποτέλεσμα την εκ νέου μείωση της βλάστησης στο νησί.

Μέση Νεολιθική Εποχή

Στη Μέση Νεολιθική (5800-5300 π.Χ.) η κατοίκηση επεκτάθηκε και σε υψόμετρα πάνω από τα 500 μ. Ο οικισμός στην Κνωσό συνέχισε να κατοικείται και να επεκτείνεται, άλλοι οικισμοί έχουν ανασκαφτεί στον Κατσαμπά, ανατολικά από το Ηράκλειο, και πιθανόν στη Γόρτυνα και στη Φαιστό της νότιας κεντρικής Κρήτης.

Ύστερη Νεολιθική Εποχή

Στην Ύστερη Νεολιθική (5300-4500 π.Χ.) η κατοίκηση επεκτάθηκε σε μεγαλύτερα υψόμετρα και σε περισσότερες θέσεις. Η Κνωσός ήταν και πάλι ο μεγαλύτερος οικισμός. Τα σπίτια είχαν κατά τη περίοδο αυτή πολλά δωμάτια και κύριο γνώρισμα τις μόνιμες εστίες. Εκτός από την Κνωσό, έχουν καταγραφεί 100 θέσεις μέχρι τώρα και βρίσκονται παντού: σε παραλίες και σε κορφές λόφων, σε πλαγιές βουνών και σε σπηλιές. Ενδεικτικά αναφέρουμε πως κατοικήθηκαν η Φαιστός και η Γόρτυνα, το Καστέλι Χανίων, το οροπέδιο του Λασιθίου στα 800 μ., το υψίπεδο της Σητείας και αρκετά σπήλαια (Ειλείθυιας στην Αμνισό, Κουμαρόσπηλιος στα Χανιά, Γεράνι στο Ρέθυμνο κ.ά.).

Η κεραμική παρουσιάζει μεγαλύτερη ποικιλία σε σχήματα και τεχνοτροπίες. Υπάρχουν επίσης πήλινα ειδώλια ταύρου, πτηνού, αντρικά, γυναικεία. Μοναδικό είναι το ειδώλιο της καθιστής θεάς στη Συλλογή Γιαμαλάκη του Μουσείου Ηρακλείου από την περιοχή Ιεράπετρας.

Τελική Νεολιθική Εποχή

Στην Τελική Νεολιθική (4500 π.Χ. – 2800 π.Χ.) οι εγκαταστάσεις ανέβηκαν σε μεγαλύτερα υψόμετρα και αυξήθηκαν σημαντικά σε αριθμό και σε έκταση. Σχεδόν όλη η Κρήτη κατοικήθηκε από το ένα άκρο στο άλλο.

Η Ιστορία της Κρήτης. Αρχαίοι Χρόνοι, Νεολιθική Εποχή

Κατοικούνται πάλι σχεδόν όλες οι θέσεις της προηγούμενης περιόδου, αλλά και πολλές νέες θέσεις όπως ο Άγιος Νικόλαος Παλαικάστρου, το νησί Μόχλος, οι Καλοί Λιμένες, η Φουρνή Μεραμπέλου και τα σπήλαια των Χανίων: Αγίας Σοφίας, Ελληνόσπηλιος, Κεράς Σπηλιώτισσας, Πλατυβόλας.

Οι νεολιθικοί οικισμοί αποτελούνταν από σπίτια με δυο-τρία ή και περισσότερα δωμάτια, με τοίχους και πατώματα φτιαγμένα με πέτρες, λάσπη και ξύλα. Για εποχικές εγκαταστάσεις και καταφύγια χρησιμοποίησαν και τα σπήλαια και τις βραχοσκεπές. Τα εργαλεία τους ήταν από δουλεμένες πέτρες, ξύλα, κέρατα και κόκαλα. Για τα μικρολιθικά εργαλεία χρησιμοποιούσαν τον οψιανό (μια ηφαιστειογενή πέτρα) που τον έφερναν από τη Μήλο των Κυκλάδων και τη Νίσυρο της Δωδεκανήσου.

Προς το τέλος της περιόδου αυτής, κατά την τρίτη χιλιετία π.Χ. παρουσιάζεται ευρύ μεταναστευτικό κύμα από τα μικρασιατικά παράλια προς τη Κρήτη, τις Κυκλάδες και τη νότια Ελλάδα. Οι νέοι μετανάστες εγκαταστάθηκαν από ότι φαίνεται ειρηνικά στο νησί και οι παλιοί κάτοικοι προσπάθησαν αντί να τους απωθήσουν, να μάθουν από τις γνώσεις και τα μέσα που αυτοί έφεραν μαζί τους.

Έτσι ένας νέος πολιτισμός άρχισε να δημιουργείται στα Βόρεια παράλια της Κεντρικής Κρήτης , του οποίου η εξέλιξη ήταν ο θαυμάσιος Μινωικός πολιτισμός.

Επικοινώνησε μαζί μας

 
 
Εγγραφή στο newsletter!