Αρχαίοι Χρόνοι

Δωρική περίοδος και Αρχαϊκά χρόνια

Με το πέρασμα των χρόνων ελληνικά φύλα από την ενδοχώρα μεταναστεύουν σταδιακά στο νησί. Ο Μινωικός πολιτισμός μπαίνει στο τελευταίο στάδιο παρακμής του από το 1300 π.Χ. και μετά, οπότε το νησί πλήττουν νέοι σεισμοί και καταστροφές.

Η Κρήτη στην αρχαιότητα. Η κατάρρευση του Μινωικού Πολιτισμού

Σαν να μην έφτανε αυτό περί το 1100 π.Χ. νέοι εισβολείς καταφτάνουν στο νησί. Αυτή τη φορά είναι οι Δωριείς οι οποίοι με τη δύναμη των σιδερένιων τους όπλων και την στρατιωτική τους οργάνωση το καταλαμβάνουν σταδιακά. Από το 1100 – 900 π.Χ. μεταναστεύουν στο νησί μαζικά Δωρικά φύλα – συγγενικά περισσότερο με τους Δωριείς της Λακωνίας - από την ηπειρωτική Ελλάδα, τα οποία εκτοπίζουν τους Μινωίτες (Ετεοκρήτες) στις πιο ορεινές, άγονες και δύσβατες περιοχές του νησιού, κυρίως στα Ανατολικά.

Ο μύθος αναφέρει πως αρχηγοί των πρώτων Δωριέων από τη Σπάρτη που αποβιβάστηκαν στο νησί – στη σημερινή περιοχή μεταξύ των Γουρνών και της Χερσονήσου – ήταν ο Πόλλις και ο Δελφός.

Τα νέα φύλα εγκαθιστούν αριστοκρατική μορφή διακυβέρνησης στη Κρήτη και η κοινωνία διαιρείται ουσιαστικά σε τρεις κοινωνικές τάξεις. Στην πρώτη ανήκουν οι ελεύθεροι πολίτες, δηλαδή οι νέοι κατακτητές και ίσως κάποιοι από τους ντόπιους που συνεργάστηκαν μαζί τους. Οι υπόλοιποι παλιοί κάτοικοι, γνωστοί με το όνομα Ετεοκρήτες, καταφεύγουν στα απρόσιτα βουνά της ανατολικής Κρήτης και κτίζουν εκεί νέες πόλεις

Στη δεύτερη τάξη ανήκουν οι περίοικοι, αγρότες που διατήρησαν τα κτήματα τους μα υποχρεώθηκαν να πληρώνουν βαρείς φόρους στους κατακτητές. Την τρίτη τάξη αποτελούσαν οι δούλοι που αποτελούνταν κυρίως Μινωίτες οι οποίοι δε κατάφεραν να διαφύγουν. Ο περίφημος Νομικός Κώδικας της Γόρτυνας, δείχνει με σαφήνεια την απόλυτη και σκληρή εξουσία που εφάρμοζαν οι άρχοντες σε όλες τις εκφάνσεις της ζωής στο νησί.

Πολιτικά η Κρήτη μοιράστηκε σε πολιτικές επιρροές των διαφόρων πόλεων (πόλεις - κράτη) και συνεχείς εμφύλιοι πόλεμοι ερήμωσαν κυριολεκτικά το νησί. Χαρακτηριστικά παραδείγματα τέτοιων πόλεων, οι οποίες διέθεταν σχεδόν πάντα οχυρωμένες ακροπόλεις, είναι η αρχαία Φαλάσαρνα - με το εντυπωσιακό της λιμάνι - και η Πολυρρήνια στο δυτικό, η Γόρτυνα και η Φαιστός στο νότιο, η Λύκτος στο κεντρικό τμήμα, η Δρήρος, η Λατώ και η Πραισός στα ανατολικά. Εξαίρεση ήταν η Κνωσός, που δεν οχυρώθηκε ποτέ.

Ο νομικός κώδικας της Γόρτυνας Όταν εξωτερικός εχθρός απειλούσε την Κρήτη οι πόλεις έπαυαν τις αναμεταξύ τους έριδες και έκαναν το γνωστό στην ιστορία Συγκρητισμό, με έδρα την Κνωσό, και ενωμένοι υπερασπιζόταν την Κρήτη. Κατά τη Δωρική περίοδο υπήρχε ευνομία στην Κρήτη και ο Πλάτων και ο Αριστοτέλης θαυμάζουν την Κρητική Νομοθεσία. Και δεν είχαν άδικο, όπως απόδειξε η Μεγάλη Επιγραφή της Γόρτυνας του 6-5 αιώνα π.Χ..

Ο πολιτισμός παρακμάζει αρχικά αφού οι νέοι κάτοικοι δεν ενδιαφέρονται για αυτόν. Ανατρέφουν τα παιδιά τους με σκοπό να τα κάνουν σπουδαίους πολεμιστές. Τα διδάσκουν λίγα γράμματα και μουσική, τα μαθαίνουν να υπακούουν στους νόμους και να χορεύουν το πολεμικό χορό πυρρίχιο.

Παρ’ όλα αυτά οι Ετεοκρήτες καταφέρνουν για πολλούς αιώνες να διατηρήσουν τα ήθη, τα έθιμα, τη θρησκεία και τη γλώσσα τους, ο Μινωικός πολιτισμός συνέχισε να επιβιώνει σε απομονωμένες περιοχές του νησιού και κυρίως στο ανατολικό του μέρος, μακριά από τα μεγάλα κέντρα εξουσίας της δυτικής κυρίως Κρήτης.

Πόλεις όπως το Καρφί στα βουνά του Λασιθίου κατοικούνταν από Μινωίτες που αποκαλούσαν τους εαυτούς τους Ετεοκρήτες, δηλαδή πραγματικούς Κρήτες. Άλλες μεγάλες πόλεις όπως η Πραισός, αφομοίωσαν σταδιακά τη Μινωική και την Δωρική κουλτούρα. Η Πραισός διατήρησε τη δική της γλώσσα και παρέμεινε δυνατή και ακμάζουσα μέχρι και το τρίτο π.Χ. αιώνα.

Κλασσική και Ελληνιστική περίοδος

Για αρκετό καιρό, κατά τον 7ο π.Χ. αιώνα, ή Κρήτη γίνεται ξανά σημαντικό κέντρο, αλλά γρήγορα ξαναμπήκε στην αφάνεια και σε περίοδο παρακμής, αφού τα σημαντικά κέντρα του πολιτισμού και του εμπορίου την εποχή εκείνη ήταν η Αθήνα, η Σπάρτη και η Μακεδονία, καθώς και άλλες πόλεις της ελληνικής ενδοχώρας. Η στρατηγική σπουδαιότητα της Κρήτης εκτιμήθηκε ξανά πολύ αργότερα κατά τα Ελληνιστικά χρόνια, από τις νέες δυνάμεις της εποχής. Από τα λιμάνια της έλεγχαν τους θαλάσσιους δρόμους έξω από το Αιγαίο.

Η Ιστορία της Κρήτης. Η Κρήτη στην αρχαιότητα

Οι ελληνικές πόλεις-κράτη, όπως η Λατώ, η Γόρτυνα, η Πραισός, η Κυδωνία, και τα Άπτερα, βρισκόντουσαν σε συνεχείς διαμάχες και έτσι το νησί συνεχώς μαστιζόταν από εμφύλιο πόλεμο. Κατά τη περίοδο αυτή δημιουργήθηκε ο θεσμός του Κοινού των Κρητών με χαλαρή σχέση των πόλεων του και όταν ο ξένος εχθρός απειλούσε το νησί, οι κάτοικοί του αντιστεκόντουσαν ενωμένοι.

Από τα χρόνια αυτά έχουν σωθεί αξιόλογα οικοδομικά λείψανα στις πόλεις Ελεύθερνα, Λατώ, Γόρτυνα, Φαιστό, Πολυρρήνια, Πρινιά, Αρκάδες, Ίτανο κ.α.

Έτσι κατά τη κλασσική και ελληνιστική περίοδο (500 – 67 π.Χ.) η Κρήτη βρίσκεται στην αφάνεια και είναι αποκομμένη από τα υπόλοιπα ελληνικά πόλεις-κράτη. Χαρακτηριστικό είναι πως δεν πήρε μέρος στους πανελλήνιους πολέμους κατά των Περσών, αφού υποτίθεται πως κωλύονταν από κάποιο χρησμό του μαντείου των Δελφών. Μόνο πολύ αργότερα λαμβάνει μέρος στην εκστρατεία του Μεγάλου Αλεξάνδρου με τα πλοία της. Όσο περνούν τα χρόνια οι εσωτερικές διαμάχες στο νησί εντείνονται και επικρατεί αναρχία μέχρι που κατά το 200 π.Χ. η Κρήτη γίνεται άντρο πειρατών από τη Κιλικία, οι οποίοι το χρησιμοποιούν σα βάση για επιδρομές και λεηλασίες στις γειτονικές ρωμαϊκές επαρχίες.

Ρωμαίοι

Η Ιστορία της Κρήτης. Ρωμαίοι Κατά τους τελευταίους αιώνες πριν τη γέννηση του Χριστού, η κατάσταση της Κρήτης ήταν άθλια. Οι μεγάλες πόλεις της Κνωσός, Γόρτυνα και Κυδωνία ανταγωνίζονταν σκληρά για τη κυριαρχία πάνω στο νησί και για το ποια θα είχε τον έλεγχο του «κοινού των Κρηταίων». Κνωσός και Γόρτυνα βρισκόντουσαν συνεχώς σε εμπόλεμη κατάσταση, ενώ η Κυδωνία συμμαχούσε πότε με τη μία και πότε με την άλλη. Εξωτερικές δυνάμεις εκμεταλλευόμενες την κατάσταση αυτή προσπαθούσαν να αποκτήσουν ερείσματα στο νησί. Πρώτη η Αίγυπτος κατά τον 3ο π.Χ. αιώνα απέκτησε βάση πάνω στη Κρήτη, στην πόλη Ίτανο στο ανατολικό της άκρο, στη σημερινή Ερημούπολη. Με το καιρό το ίδιο πέτυχαν και οι Μακεδόνες συμμαχώντας με τη Γόρτυνα, όπως αργότερα και οι Σπαρτιάτες.

Στη Κρήτη πλέον άρχισαν να συγκρούονται τα συμφέροντα πολλών εξωτερικών δυνάμεων. Οι κάτοικοι του νησιού μην αντέχοντας τις άθλιες συνθήκες στο εσωτερικό του νησιού άρχισαν να γίνονται μισθοφόροι και να πολεμούν συχνά σε αντιμαχόμενα στρατόπεδα, ενώ αρκετοί από αυτούς επιδίδονταν και στη πειρατεία.

Η μισθοφορία και η πειρατεία σταδιακά εξαχρείωνε το χαρακτήρα των κατοίκων του νησιού. Πολλές κρητικές πόλεις συνεργαζόμενες και με άλλες πόλεις εκτός Κρήτης επιδίδονταν συστηματικά στη πειρατεία. Το γεγονός αυτό ενόχλησε τη μεγάλη δύναμη της εποχής, τη Ρώμη, η οποία βρήκε αφορμή και ευκαιρία να αποκτήσει πρόσβαση στο νησί.

Έτσι το 74 π.Χ. ο Μάρκος Αντώνιος ξεκινά εκστρατεία κατά του νησιού. Η Κρητικοί το πληροφορήθηκαν εγκαίρως και καταναυμάχησαν το στόλο του Αντωνίου πριν φθάσει στην Κρήτη, αιχμαλωτίζοντας πολλά πλοία. Με τις αλυσίδες που έφερε μαζί του ο Αντώνιος για να δέσει τους Κρητικούς κρέμασαν πολλούς αιχμαλώτους στα κατάρτια των πλοίων τους. Ο ίδιος ο Αντώνιος μόλις κατόρθωσε να διαφύγει, αφού υπόγραψε συνθήκη με τους Κρητικούς, ατιμωτική για τη Ρώμη.

Οι Ρωμαίοι όμως δε πτοούνται και το 69 π.Χ. ο ύπατος Μέτελλος με τις ρωμαϊκές του λεγεώνες αποβιβάζεται στη δυτική Κρήτη. Το κοινό των Κρητών επιτέλους ενωμένο αντιτάσσει 26.000 άνδρες υπό τους στρατηγούς Πανάρη και Λασθένη. Παρ’ όλη την ηρωική προσπάθεια οι ρωμαϊκές λεγεώνες καλύτερα εκπαιδευμένες και άρτια οργανωμένες και εξοπλισμένες προελαύνουν σιγά σιγά στο νησί. Την οριστική κατάληψη του νησιού σηματοδοτεί η κατάληψη της Ιεράπυτνας (Ιεράπετρα) το 67 π.Χ. από τους Ρωμαίους.

Αρχαία Λεβήνα. Το ιερό του Ασκληπιού

Η επιλογή της Γόρτυνας, που είναι σε μεσόγεια θέση, ως πρωτεύουσας δείχνει την ειρήνη που επέβαλαν οι Ρωμαίοι, αφού εκκαθάρισαν τη θάλασσα από τους πειρατές. Το Κοινό των Κρητών παρόλαυτα διατηρήθηκε μέχρι τον 4ο αι. μ.Χ.. Άλλες πόλεις που γνώρισαν ακμή στα χρόνια αυτά είναι η Κυδωνιά, η Πολυρρήνια, η Άπτερα, η Ελεύθερνα, η Αξός, η Χερσόνησος, η Ίτανος, η Ιεράπυτνα κ.ά. Στη Λεβήνα ακμάζει το ιερό του Ασκληπιού. Η Κνωσός, ως ρωμαϊκή αποικία, είχε στην αρχή δευτερεύοντα ρόλο.

Οι Ρωμαίοι επηρεάζουν το νησί, αλλά σε καμία περίπτωση δεν αλλοιώνουν τον ελληνικό του χαρακτήρα. Τα ήθη, τα έθιμα, η γλώσσα και η θρησκεία διατηρούνται. Με την αρχιτεκτονική τους και τη διοικητική τους οργάνωση συμβάλλουν στη πρόοδο του νησιού. Η Κρήτη ήταν πυκνοκατοικημένη κατά τη περίοδο αυτή, τα χωριά πολλαπλασιάστηκαν και πλησίασαν το ένα με το άλλο. Ο πληθυσμός αυξήθηκε. Εκμεταλλεύτηκαν όλους τους καλλιεργήσιμους τόπους και βοσκότοπους. Μεγάλες αγροικίες, πολλά χρόνια μετά τη Νεοανακτορική περίοδο, ξανακτίζονται σε πολλές θέσεις. Χτίζονται θέατρα, ωδεία, υδραγωγεία, λουτρά και ναοί σε όλες τις μεγάλες πόλεις της Κρήτης. Κατά τη περίοδο αυτή φτάνει στο νησί ο Απόστολος Παύλος και αρχίζει να διαδίδει τη νέα θρησκεία στους κατοίκους του. Ο μαθητής του Τίτος συνεχίζει το έργο του και ιδρύει τις πρώτες εκκλησίες στο νησί.

Επικοινώνησε μαζί μας

 
 
Εγγραφή στο newsletter!